Le Sacre du Printemps: ooit omstreden, maar nu een klassieker
De muziek van Stravinsky werd geschreven voor een ballet van de beroemde balletimpresario Sergei Diaghilev en zijn gezelschap Ballets Russes. Het verhaal speelt zich af in een mythisch, prehistorisch Rusland. In het stuk vieren stammen het begin van de lente met rituelen en dansen. Uiteindelijk wordt een jong meisje gekozen dat zichzelf moet opofferen om de goden gunstig te stemmen. Zij danst zich letterlijk dood.
Ongebruikelijk
De muziek en de choreografie zijn rauw, primitief en energiek. De oorspronkelijke choreografie van Vaslav Nijinsky brak radicaal met de elegante, sierlijke balletstijl die het publiek gewend was. Voor het publiek van 1913 was dat een regelrechte schok. Maar niet alleen de dans veroorzaakte opschudding. Ook de muziek zelf klonk totaal anders dan wat mensen gewend waren. Stravinsky gebruikte het orkest op een ongebruikelijke manier: ritmes die over elkaar heen buitelen, onverwachte accenten en harmonieën die schuren en wringen.
Het stuk begint al opvallend. Een fagot speelt een extreem hoge melodie, zo hoog dat veel luisteraars destijds niet eens meteen herkenden welk instrument het was. Daarna barst het orkest los in krachtige ritmische patronen die bijna hypnotiserend werken. Het voelt soms alsof de muziek voortdurend vooruit wordt geduwd door een enorme energie.
Politie
Voor luisteraars van vandaag klinkt dat misschien niet meer zo revolutionair. Maar in 1913 was het ongekend. Tijdens de première werd het publiek zo rumoerig dat de dansers het orkest nauwelijks konden horen. Achter de schermen riep choreograaf Vaslav Nijinsky luid de tellen zodat de dansers de muziek konden blijven volgen, terwijl dirigent Pierre Monteux stoïcijns bleef doorslaan. Volgens ooggetuigen moesten uiteindelijk zelfs toezichthouders en politie ingrijpen om de orde enigszins te herstellen. Wat bedoeld was als een avond ballet, veranderde zo in een van de beruchtste premières uit de muziekgeschiedenis.
Verhaal zonder woorden
Het ooit beschimpte werk groeide echter uit tot een klassieker. Le Sacre du Printemps veranderde de manier waarop componisten naar ritme en orkestklank keken. Veel latere componisten en filmcomponisten lieten zich door het werk inspireren. Tegenwoordig wordt het stuk wereldwijd uitgevoerd door grote orkesten en dansgezelschappen. De energie en de intensiteit van de muziek maken het nog altijd een indrukwekkende ervaring, zelfs zonder de dans.
Een deel van de aantrekkingskracht van Le Sacre du Printemps zit in het feit dat de muziek een verhaal vertelt zonder woorden. De spanning bouwt zich langzaam op, tot in het laatste deel de uitverkoren danseres haar laatste dans uitvoert. Het slot is explosief, intens en onvergetelijk. Wie het werk voor het eerst hoort, merkt vaak dat het anders werkt dan veel andere klassieke muziek. Het draait minder om een mooie melodie om mee te neuriën en meer om ritme, kleur en energie. Juist daardoor blijft het stuk verrassen, zelfs na vele luisterbeurten.